Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –Kuzey Kore, 1960’lı yıllardan bu yana birçok Afrika ülkesinde devasa heykeller ve çeşitli yapılar inşa etti. Birçok kişi için şaşırtıcı olan bu durum, 2010 yılında Senegal’de Afrika Rönesans Anıtı’nın açılışından bu yana dünya gündeminde kendine zaman zaman yer buldu. Kuzey Kore devletine bağlı olarak çalışanMansudaeSanat Stüdyosu’nun yurt dışı ofisi olanMansudaeDenizaşırı Projeleri isimli kamu girişimi tarafından inşa edilen bu yapıları günümüzde hâlâ çeşitli yerlerde görebilmek mümkün. Peki, Pyongyang’ın ‘anıtdiplomasisi’ninarkasındaki gerçek neden ne?
HEDİYE OLARAK BAŞLADI
Kuzey Kore’nin bu anıt diplomasisinin temelleri, Soğuk Savaş’ın ilk sıcak çatışması olan Kore Savaşı’na kadar uzanıyor. 27 Temmuz 1953’te imzalanan ateşkes anlaşmasıyla sona eren ve bir barış anlaşması imzalanmadığı için teknik olarak hâlâ devam eden Kore Savaşı, Pyongyang’ı adeta kapalı bir kutu hâline giren olayların başlangıcı oldu. ABD başta olmak üzere birçok ülke tarafından yaptırım listesine alınan ülke, diplomatik ve ticari ilişkilerini ağırlıklı olarak Sovyetler Birliği ve Çin gibi ideolojik olarak kendisiyle yakın olan ülkelerle yürüttü. Takvimler 1960’lı yılları gösterdiğinde Afrika kıtasındaki çok sayıda ülke sömürge olmaktan kurtuldu ve art arda bağımsızlık ilan etmeye başladı. ‘Afrika yılı’ başlamıştı ve Kuzey Kore, bu dönemi BirleşmişMilletler’dedaha fazla destek görebilmek adına bir fırsat olarak kullanmayı planlıyordu.
Senegal’in başkenti Dakar’da yer alan 52 metre yüksekliğindeki Afrika Rönesans Anıtı
Afrika ülkelerinin peş peşe bağımsızlıklarını kazanmaya başlamasının ardından Pyongyang, çok sayıda ülkeye diplomatik bir hediye olarak anıt inşa etmeye başladı. İnşa edilen anıtlar genel olarak bağımsızlık ve emperyalizmle mücadele temalarını barındırıyordu. Kısa süre içerisinde farklı ülkelerde anıt ve heykeller dışında çeşitli tesislerin de inşası başladı. Sudan, Tanzanya, Madagaskar ve daha birçok Afrika ülkesinde saray, stadyum ve su kanalları gibi yapılar inşa edildi. Ancak bu durum çok uzun sürmedi. 1980’li yıllarda Kore ekonomisi kötüleşmeye başladı. Soğuk Savaş’ın sonu görünmeye başlamıştı ve çok büyük bir sürpriz yaşanmadığı sürece kaybeden tarafın Kuzey Kore’nin de dahil olduğu Doğu Bloku olacağı tahmin ediliyordu. Tahminler doğru çıktı ve 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bir dönem sona erdi. Bu gelişme Kuzey Kore ekonomisini daha kötü bir noktaya getirdi. Heykel diplomasisi artık eskisi gibi devam ettirilemezdi ancak Kuzey Kore için bir gelir kapısı hâline gelebilirdi. Öyle de oldu.
GELİR KAPISI HÂLİNE GELDİ
Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve 2000’li yılların başlamasıyla birlikte Kuzey Kore’nin yurt dışındaki heykel ve anıt projeleri devam ediyor olsa da kısmen şekil değiştirdi. Pyongyang, artık ülke dışında inşa ettiği bu yapıları hediye ve jest olarak değil, ağırlıklı olarak para karşılığı yapmaya başladı. Angola, Benin, Çad, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Etiyopya ve Togo gibi ülkelerde inşa edilen anıtlar, bu yapıları Kuzey Kore’ye döviz girmesini sağlayan bir sektör hâline getirdi. Uzmanlara göre özellikle Afrikalı liderler, ucuz fiyatlar sebebiyle heykel ve anıt inşa etmek istediği zaman Kuzey Kore’nin kapısını çalıyordu. Bazı tahminlere göre Kuzey Kore, bu yapıları inşa ederek bu zamana kadar en az 260 milyon dolar döviz elde etti.
ABD’nin KuzeyKarolinaeyaletindekiFayettevilleEyalet Üniversitesi’nde görev alan ve daha önce Kuzey Kore hakkında bazı çalışmaları olduğu bilinen Dr. Benjamin R. Young, Kuzey Kore’nin heykel inşası alanında attığı adımları anlatırken “Kuzey Kore’nin dünyada birkaç özel alanı var ve heykel yapımı da bunlardan biri. Sosyalist gerçekçi bir tarzda, makul bir fiyata heykeller yapabiliyorlar. Bu da oldukça görkemli” şeklinde konuştu. Young, Afrika ülkelerinin,MOP’un2017 yılında BirleşmişMilletler’inyaptırım listesine alınmasının ardından ilgisinin azaldığını belirterek “Birçok Afrika hükümeti artık Kuzey Korelilere ödeme yapmanın riske değeceğini düşünmüyor. Ancak buna rağmen bazı inşaatların gizli şekilde sürdüğüne yönelik bazı işaretler var. Afrika’da hâlâ rastgele projeler inşa eden birkaç Kuzey Koreli olabilir ancak eskisi kadar çok değil. Kuzey Koreliler genellikle yerel halka Çinli olduklarını iddia ediyorlar, böylece fazla dikkat çekmiyorlar.” dedi.
