ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İran’ın Orta Doğu’daki savaşı sona erdirebilecek bir anlaşmaya yakın olduğunu açıklarken, olası anlaşmanın temel başlıkları arasında İran’ın nükleer programının geleceği ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gibi kritik konuların yer aldığı belirtildi.
ABD basınına göre Washington tarafı ve İranlı yetkililerin, müzakere edilen konuların kapsamını farklı şekillerde yorumladığı ifade edildi.
The New York Times gazetesi, anlaşmada çözülmesi gereken 5 temel başlığı detaylarıyla ele aldı.
İşte anlaşmada öne çıkan 5 ana başlık:
1 – İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMI
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesi gerektiğini savunuyor. ABD ve İsrail’in, bu materyalin nükleer silah yapımında kullanılabileceğinden endişe ettiği belirtildi. İran’ın ise bu talebe karşı çıktığı vurgulandı.
ABD’li bir yetkili, tarafların İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun imhası konusunda prensipte uzlaştığını ancak yöntemin henüz netleşmediğini belirtti. Buna karşın İranlı yetkililer, nükleer stok konusunda henüz bir anlaşma olmadığını ifade ediyor.
Uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin gelecekte devam edip etmeyeceği de en önemli tartışma başlıklarından biri. ABD, uzun vadeli bir kısıtlama isterken İran buna sıcak bakmıyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise hızlı bir nükleer anlaşmanın mümkün olmadığını belirterek geçici bir anlaşmaya açık olabileceklerini söyledi.
2 – HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN KONTROLÜ
Savaş öncesinde açık olan Hürmüz Boğazı, çatışmalar sonrası gerilim alanına dönüştü. İran, bölgede fiili kontrol iddiasını güçlendirmeye çalışırken, deniz trafiğinde aksamalara neden olduğu belirtildi.
İran tarafı, anlaşma kapsamında gemilerin geçişine izin verilmesini ancak ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını talep ediyor. ABD ise ablukanın anlaşma sağlanmadan kaldırılmayacağını belirtiyor.
3 – DONDURULMUŞ İRAN VARLIKLARI
İran, uzun yıllardır yaptırımlar nedeniyle yurtdışında dondurulan milyarlarca dolarlık varlıklarının serbest bırakılmasını istedi. İranlı yetkililer, olası bir anlaşmada yaklaşık 25 milyar dolarlık kaynağın çözülmesini talep etti.
ABD ise şu aşamada herhangi bir varlık çözümü sunmadığını, ancak İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde sürecin başlayabileceğini belirtti.
4 – İRAN DESTEKLİ VEKİL GÜÇLER
İran’ın bölgedeki en güçlü müttefiklerinden biri Lübnan’daki Hizbullah olarak gösteriliyor. İsrail’in Lübnan’daki işgali ve Hizbullah arasındaki çatışmalar ateşkese rağmen devam ediyor.
Habere göre İran, anlaşma kapsamında bölgedeki çatışmaların durdurulmasını isterken ABD tarafı vekil güçler konusunu doğrudan müzakere maddesi olarak açıkça gündeme getirmiş değil.
İsrail Başbakanı Netanyahu ise İsrail’in tüm tehditlere karşı kendini savunma hakkına sahip olduğunu vurguladı.
5 – İRAN’IN FÜZE PROGRAMI
ABD basınına göre İran’ın balistik füze kapasitesi, özellikle İsrail ve Körfez ülkeleri açısından en kritik güvenlik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
ABD yönetimi başlangıçta füze programının da kısıtlanmasını gündeme getirmişti ancak mevcut taslakta bu konuya yer verilmediği belirtildi. Söz konusu durum, İsrail’in tepkisini çekebilecek bir eksiklik olarak değerlendirildi.
Uzmanlara göre, füze programının anlaşma dışında kalması, gelecekte yeni bir bölgesel çatışma riskini artırabilir.
