MİLLİYET.COM.TR –ABD-İran arasındaki müzakerelerin çıkmaza girdiği bir dönemde, ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz Boğazı konusunda İran ile olası iş birliği iddiaları nedeniyle Umman’a yönelik sert açıklamaları, bölgede yeni bir diplomatik gerilime yol açtı.
‘YALNIZCA ANİ BİR DİPLOMATİK TEPKİ DEĞİL’
Analistler, Trump’ın çıkışının yalnızca ani bir diplomatik tepki değil, Hürmüz Boğazı’nın gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin büyüyen jeopolitik mücadelenin işareti olduğunu belirtiyor.
Trump, Beyaz Saray’daki kabine toplantısında yaptığı açıklamada, İran ve Umman’ın stratejik su yolunu birlikte kontrol etmesine izin verilmeyeceğini belirterek, ‘Boğaz herkese açık olacak. Uluslararası sular. Kimse kontrol etmeyecek. Biz gözetleyeceğiz’ dedi.
‘UMMAN HERKES GİBİ DAVRANMAZSA HAVAYA UÇURURUZ’
Trump ayrıca, ‘Umman herkes gibi davranacak, aksi halde onları havaya uçurmak zorunda kalırız’ ifadelerini kullandı.
Gulf News’in haberine göre ilk etapta Trump’ın yanlışlıkla İran yerine Umman’ın adını söylediği düşünülse de ABD Dışişleri Bakanlığı daha sonra açıklamaların yer aldığı resmi metni paylaşarak sözlerin doğrudan Umman’a yönelik olduğunu doğruladı.
Açıklamalar, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişleri, deniz güvenliği ve navigasyon hizmetlerine ilişkin yeni bir düzenleme ihtimalinin gündeme geldiği haberlerinin ardından geldi.
İRAN-UMMAN ARASINDA ‘ÜCRET’ GÖRÜŞMELERİ İDDİASI
Bloomberg ve New York Times’ta yer alan iddialara göreİranlı yetkililer, boğazdan geçen gemilerden güvenlik hizmetleri ve trafik yönetimi kapsamında ücret alınmasını içeren olası bir sistem üzerinde Umman ile görüşmeler yürüttü.
Habere göre İran tarafı, söz konusu planın doğrudan geçiş ücreti değil, ‘denizcilik hizmet bedeli’ niteliğinde olduğunu savundu.
İran’ın Fransa Büyükelçisi Mohammad Amin-Nejad, İran ve Umman’ın boğazdaki güvenlik ile deniz trafiği yönetimi için tüm kaynaklarını seferber etmesi gerektiğini belirterek, ‘Bu hizmetlerin bir maliyeti olacak’ dedi.
Habere göre öneri, uluslararası hukuk açısından tartışma yarattı.
BM’DEN ULUSLARARASI TEPKİ UYARISI
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında uluslararası boğazlardan geçiş hakkının serbest olması gerektiğini belirten uzmanlar, doğrudan geçiş ücreti alınmasının ciddi uluslararası tepki doğurabileceğini ifade ediyor.
Buna karşın bazı hukukçuların, ‘hizmet bedeli’ modeliyle oluşturulacak bir sistemin hukuki gri alan yaratabileceğini değerlendirdiği aktarıldı. Eleştirmenler ise bunun fiilen dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri üzerinde siyasi baskı mekanizmasına dönüşebileceğini savundu.
‘KONUM PARASI’
Bir deniz hukuku uzmanı, New York Times’a yaptığı değerlendirmede iddia edilen sistemi ‘koruma parası’ uygulamasına benzetti. ABD basınında bölge ülkelerinin de gelişmelerden rahatsızlık duyduğu iddia edildi.
Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere herhangi bir ücret uygulanmasına karşı çıktığını açıkladı.
BAE’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilci Yardımcısı Mohamed Abushahab, uluslararası su yollarının ‘şantaj aracı haline getirilemeyeceğini’ söyledi. Analistler, Körfez ülkelerinin asıl endişesinin yalnızca ekonomik değil, stratejik olduğunu belirtti.
Uzmanlara göre Körfez yönetimleri, savaş dönemindeki geçici uygulamaların zamanla kalıcı siyasi düzene dönüşmesinden ve İran’ın Hürmüz üzerindeki etkisini artırmasından kaygı duyuyor.
UMMAN’IN STRATEJİK ROLÜ
Gulf News’e göre Umman ise kriz içinde kritik konumda bulunuyor. Umman Körfezi’nin, Hürmüz Boğazı’nın Arap Denizi’ne açılan ana geçiş noktası olması nedeniyle bölgesel deniz güvenliğinde stratejik rol oynadığı ifade edildi.
Ayrıca Muskat yönetimi uzun yıllardır hem Batı ülkeleri hem de İran ile yakın ilişkiler kurarak taraflar arasında arabulucu rolü üstleniyor. Umman, geçmişte ABD ile İran arasındaki gizli nükleer görüşmelere ev sahipliği yapmış ve iki ülke arasında diplomatik kanal görevi görmüştü.
Analistler, Trump’ın sert açıklamalarının Washington yönetiminin Hürmüz’de bölgesel kontrol mekanizması oluşmasına karşı kırmızı çizgi çektiğini gösterdiğini ifade ediyor.Uzmanlara göre kriz artık yalnızca savaş sonrası gemi trafiğinin yeniden başlaması meselesi olmaktan çıkmış durumda.
Hürmüz Boğazı üzerindeki mücadelenin giderek, dünyanın en stratejik deniz geçişlerinden birinin gelecekte hangi kurallarla yönetileceğine ilişkin daha büyük bir jeopolitik hesaplaşmaya dönüştüğü ifade edildi.
